युवा पुस्ताको सम्मानको कमी: एउटा भाइरल भिडियोले छेडेको बहस र समाजको दायित्व

सामाजिक सञ्जालको युगमा एउटा छोटो भिडियोले संसारलाई हल्लाउन सक्छ। नोभेम्बर ८, २०२५ मा एक्स (पहिलेको ट्विटर) मा अपलोड भएको एउटा १ मिनेट १२ सेकेन्ड लामो भिडियोले यही कुरा प्रमाणित गरेको छ। यो भिडियोमा लण्डनको एउटा व्यस्त सडकमा तीन जना युवा (१६ देखि १८ वर्षका) ले ८२ वर्षीय एउटा ज्येष्ठ पुरुषलाई धकेलेर, लात्ती हानेर र अपमानजनक शब्दहरू प्रयोग गरेर सताएको देखिन्छ। पुरुषले हातमा वाकर (सहारा) समातेर हिँडिरहेका थिए, तर युवाहरूले "बूढो, बाटो छोड!" भनेर चिच्याउँदै उनीलाई धकेले। भिडियोमा युवाहरू हाँस्दै र आफ्नो फोनमा रेकर्ड गर्दै थिए, जसले यो घटनालाई थप क्रूर बनाएको छ।

यो भिडियोले २.८ मिलियन भ्यूज, ४५ हजार रिट्विट र हजारौं कमेन्ट्स कमाएको छ। #RespectElders ह्यासट्याग ट्रेन्डिङ भयो, जसले युवा पुस्ताको सम्मानको कमीमाथि ठूलो बहस छेडेको छ। एउटा पोस्टमा लेखिएको छ, "यो सम्मानको कमी होइन, मानवताको ह्रास हो।" यो घटनाले हामीलाई सोध्छ: किन युवाहरूले ज्येष्ठहरूप्रति यस्तो व्यवहार गर्छन्? सम्मानको संस्कृति कसरी हराउँदै छ? र हामीले के गर्न सक्छौं? यो लेखले यो भिडियोलाई केन्द्रमा राखेर यो बहसको गहिराइमा डुबाउँछ, ताकि हामी सबैले आफ्नो भूमिका बुझौं।

भिडियोको घटना र यसको तत्कालीन प्रभाव
यो घटना लण्डनको साउथवर्क क्षेत्रको एउटा सडकमा दिउँसो साढे २ बजे भएको थियो। ज्येष्ठ पुरुष, जसको नाम ८२ वर्षीय जेम्स ह्यारिसन (नाम गोप्य राखिएको)  स्थानीय बजारबाट फर्किरहेका थिए। उनी वाकर प्रयोग गर्दै थिए, किनकि उनको  हिपको समस्या थियो। भिडियोमा देखिन्छ कि तीन जना युवा (दुई जना केटा र एक जना केटी) ले अचानक उनीमाथि आक्रमण गरे। एक युवाले उनीलाई काँधमा धकेले, अर्कोले खुट्टामा लात्ती हान्यो, र तेस्रोले हाँस्दै "ओल्ड म्यान, तँलाई सिकाउँछु!" भने। ह्यारिसनले प्रतिरक्षा गर्दै भने, "मलाई छोड, म बूढो छु," तर युवाहरूले सुन्दैनन्। भिडियोको अन्त्यमा उनी सडकमा लड्छन्, र युवाहरू भाग्छन्।

भिडियो अपलोड गर्ने व्यक्ति एउटा साक्षी थिए, जसले लेखेका थिए: "यो देखेर म स्तब्ध भएँ। कसरी यस्तो गर्न सकिन्छ?" केही घण्टामै यो भाइरल भयो। लण्डन पुलिसले तुरुन्तै अनुसन्धान सुरु गरे र तीनै युवालाई 'हेट क्राइम' अन्तर्गत पक्राउ गरे। प्रहरीका अनुसार, यो 'एजिस्ट क्राइम' (उमेरमा आधारित अपराध) को रूपमा दर्ता भएको छ। ह्यारिसनलाई अस्पताल लगियो, जहाँ उनीलाई चोट लागेको पुष्टि भयो तर जीवनघातक थिएन। उनीले मिडियालाई भने, "मलाई डर लाग्यो, तर युवाहरूलाई माफ गर्छु। उनीहरूले सिक्नुपर्छ।"

एक्समा यो भिडियोले तीव्र प्रतिक्रिया निम्त्यायो। एक पोस्टमा लेखियो: "तीन जनाले एउटालाई सताउने? यो बलिउड होइन, वास्तविक जीवन हो।" अर्कोले भने: "युवाहरूले ज्येष्ठलाई धकेल्ने तर युवालाई छुन नहुने? यो दोहोरो मापदण्ड हो।" तर केहीले युवाहरूलाई बचाउदै भने: "यो 'टिजिङ' मात्र हो, हिंसा होइन।" यो बहसले देखाउँछ कि सम्मानको अवधारणा कति अस्पष्ट भएको छ।

युवा पुस्ताको सम्मानको कमी: कारणहरू के के हुन्?
यो भिडियो एउटा अलग घटना होइन। विश्वव्यापी रूपमा यस्ता घटनाहरू बढ्दै छन्। अमेरिकामा AARP को सर्वेक्षणअनुसार, ६५ वर्षमाथिका ४० प्रतिशत ज्येष्ठहरूले सार्वजनिक स्थानमा असुरक्षा महसुस गर्छन्। भारतमा दिल्ली मेट्रोको एउटा भिडियोमा युवा महिलाले ज्येष्ठ महिलासँग झगडा गर्दा बहस छेडिएको थियो। नेपालमा पनि काठमाडौंका सडकहरूमा ज्येष्ठहरूलाई धकेल्ने वा अपमान गर्ने घटनाहरू सामान्य बन्दैछन्।

किन यस्तो भइरहेको छ? पहिलो कारण सामाजिक सञ्जालको प्रभाव हो। युवाहरूले 'भाइरल' हुन लालायित हुन्छन्। यो भिडियोमा पनि उनीहरूले आफैं रेकर्ड गर्दै थिए, जसले देखाउँछ कि उनीहरूले यो 'कन्टेन्ट' ठानेका थिए। साइकोलोजिस्ट डा. जेनिफर फ्रिस्टनका अनुसार, "सोशल मिडियाले एम्पाथी (सहानुभूति) घटाउँछ। लाइक्स र भ्यूजका लागि मानिसहरू क्रूर बन्छन्।" दोस्रो, पुस्तान्तर खाडल। युवाहरूले ज्येष्ठहरूलाई 'पुरानो सोच' का प्रतिनिधि ठान्छन्। एउटा एक्स पोस्टमा लेखियो: "बुमरहरूले हामीलाई सिकाउँछन्, तर उनीहरूले समयसँगै बदलिन सकेनन्।" तर यो बहसमा युवाहरूले पनि गल्ती मान्छन्: "हामीले बढी फ्रिडम पायौं, तर जिम्मेवारी सिकेनौं।"

तेस्रो, आर्थिक र सामाजिक दबाब। युवा बेरोजगार, तनावग्रस्त छन्। नेपालमा ३० प्रतिशत युवा बेरोजगार छन्, जसले उनीहरूलाई आक्रामक बनाउँछ। ज्येष्ठहरू भने समाजको बोझ ठानिन्छन्। चौथो, सांस्कृतिक परिवर्तन। पहिले नेपालमा 'बुबा–आमाको आशीर्वाद' को महत्व थियो, तर अब 'इन्डिभिजुअलिजम' ले परिवारलाई कमजोर बनाएको छ। एउटा अध्ययनअनुसार, ५० प्रतिशत युवाले ज्येष्ठहरूसँग कुराकानी नै गर्दैनन्।

यी कारणहरूले सम्मानको जरा काट्छन्। यो भिडियोले देखाउँछ कि सम्मानको कमीले हिंसासम्म पुग्छ।

बहसको गहिराइ: सम्मान दुवैतर्फको हो कि?
यो भिडियोले छेडेको बहस दुईतर्फी छ। एकातिर, युवाहरूले ज्येष्ठहरूलाई सम्मान दिनुपर्छ भन्ने पक्ष। एक्समा एक पोस्टमा लेखियो: "ज्येष्ठहरूले हामीलाई जन्म दिए, हाम्रो लागि बलिदान गरे। उनीहरूलाई धकेल्ने? यो पशुहरूको काम हो।" यो पक्षले सांस्कृतिक मूल्यहरू जोड्छ। नेपालमा 'जेष्ठ नागरिक सम्मान दिवस' जस्ता कार्यक्रमहरू यसैका लागि छन्। तर अर्कोतिर, ज्येष्ठहरूले पनि युवालाई सम्मान दिनुपर्छ भन्ने मत छ। एउटा कमेन्टमा लेखियो: "ज्येष्ठहरूले युवालाई 'आलस्य' भन्छन्, तर उनीहरूको संघर्ष बुझ्दैनन्। सम्मान दुईतर्फको सडक हो।"

यो बहसले देखाउँछ कि सम्मानको कमी पुस्तागत द्वन्द्व हो। युवाहरूले ज्येष्ठहरूलाई 'अनावश्यक सल्लाह' दिने ठान्छन्, ज्येष्ठहरूले युवालाई 'अनुशासनहीन'। तर सत्य के हो? सम्मान सिकाइको विषय हो। एउटा अध्ययनले देखाएअनुसार, जस परिवारमा ज्येष्ठहरूसँग कुराकानी हुन्छ, त्यहाँ युवाहरू बढी सहानुभूतिशील हुन्छन्। यो भिडियोले हामीलाई सम्झाउँछ: हिंसा कुनै समाधान होइन, संवाद हो।

विश्वव्यापी रूपमा हेर्दा, अमेरिकाको 'नेभ टिव' भिडियो (२०१९) मा युवा किशोरहरूले नेटिव अमेरिकी ज्येष्ठलाई अपमान गरेका थिए, जसले राष्ट्रिय बहस छेडेको थियो। त्यसैगरी, २०२० मा न्यूयोर्कमा ७५ वर्षीय पुरुषलाई धकेलेर मारेको घटनाले 'एजिस्ट' अपराधमाथि बहस भएको थियो। यी घटनाहरूले देखाउँछन् कि यो समस्या विश्वव्यापी छ, तर समाधान स्थानीय छ।

संदेश: सम्मान फर्काउनेका लागि हाम्रो दायित्व के हो?
यो भिडियो एउटा चेतावनी हो: यदि हामीले सम्मानलाई प्राथमिकता दिएनौं भने, समाज विघटन हुनेछ। पहिलो, शिक्षा प्रणालीमा परिवर्तन चाहिन्छ। नेपालका स्कूलहरूमा 'ज्येष्ठ सम्मान' विषय अनिवार्य गर्नुपर्छ। युवाहरूलाई सिकाउनुहोस् कि ज्येष्ठहरूको अनुभव अमूल्य छ। दोस्रो, परिवारमा संवाद बढाउनुहोस्। हप्तामा एक दिन ज्येष्ठहरूसँग कुरा गर्ने नियम बनाउनुहोस्। तेस्रो, कानुन कडा बनाउनुहोस्। बेलायतमा जस्तै, नेपालमा पनि 'ज्येष्ठ हिंसा' लाई कडा सजाय दिने ऐन बनाउनु पर्छ।

चौथो, सामाजिक सञ्जालको भूमिका। एक्स जस्ता प्लेटफर्मले यस्ता भिडियोहरूलाई तुरुन्तै हटाउनुपर्छ र अपलोडकर्तालाई सजाय दिनुपर्छ। युवाहरूलाई 'भाइरल' भन्दा 'मानवीय' कन्टेन्ट बनाउन प्रेरित गर्नुहोस्। पाँचौं, हामी सबैको व्यक्तिगत दायित्व। यदि तपाईंले यस्तो घटना देख्नुभयो भने चुप नलाग्नुहोस्। ह्यारिसन जस्ता ज्येष्ठहरूले भनेका थिए: "मलाई सहयोग चाहियो, तर युवाहरूले सिक्नुपर्छ।"

यो संदेश युवाहरूलाई हो: तपाईंहरू भविष्य हुनुहुन्छ, तर विगत बिना भविष्य अधुरो हुन्छ। ज्येष्ठहरूलाई सम्मान दिनुहोस्, किनकि उनीहरूले तपाईंलाई सम्मान दिएर नै यो संसार दिनुभयो। ज्येष्ठहरूलाई: युवाहरूलाई बुझ्नुहोस्, उनीहरूको संघर्ष सुन्नुहोस्। र समाजलाई: सम्मान संस्कृति निर्माण गर्नुहोस्, नत्र हामी सबै हारेका हुनेछौं।

यो भाइरल भिडियो एउटा दुःखद घटना हो, तर यसले आशाको किरण पनि दिन्छ। बहसले परिवर्तन ल्याउँछ। लण्डन पुलिसको छिटो कारबाही र एक्समा लाखौंको समर्थनले देखाउँछ कि मानवता अझै बाँकी छ। नेपालमा पनि हामीले यो अवसर लिन सक्छौं। ज्येष्ठ दिवसमा मात्र होइन, दैनिक जीवनमा सम्मान दिनुहोस्। किनकि सम्मानले समाजलाई जोड्छ, अपमानले तोड्छ। यो भिडियो हाम्रो लागि सिकाइ हो: युवा पुस्ताको सम्मानको कमी होइन, हाम्रो सामूहिक असफलता हो। आजैबाट परिवर्तन सुरु गरौं, ताकि भोलिका भिडियोहरू सम्मानका कथा बन्नेछन्।