वृद्धाश्रमको घण्टी

काठमाडौंको उत्तर छेउ, नागी गुम्बाको उकालो पार गरेपछि एउटा सानो, रंग उडेका पर्खालहरूले घेरिएको वृद्धाश्रम छ। त्यहाँको एक झ्याल छ, जुन सँधै खुला हुन्छ। त्यो झ्यालको ठीक अगाडि, सधैं एउटै वृद्ध बसिरहन्छन्—धनबहादुर थिङ। न हाँस्ने, न बोल्ने, बस्, हेर्ने। त्यो झ्यालबाट आउने प्रकाश, चिसो हावा, र कहिलेकाहीँ परबाट सुन्ने बालबालिकाको हाँसो—सबै उनको स्मृति बनेर भित्र पस्छन्।

यो कुर्सी अन्य जस्तै साधारण देखिए पनि, यो कुर्सीमा अघिपछि सपना बस्दथ्यो, जिम्मेवारी बस्दथ्यो, र अन्त्यमा थकाइ पनि बस्न थालेको थियो। धनबहादुर त्यही थकाइ सम्हाल्दै बसेका छन्।

धनबहादुरको जन्म सोलुखुम्बुको गुम्बा छेउको एक टाटीले छेकिएको घरमा भएको थियो। बुबा स्थानीय लोहार, आमा गोठालो। उनले दस वर्ष नपुग्दै बाबालाई गुमाए। आमाको आँखा सुकिसकेको थियो, त्यो आँसुले हैन—जीवनले निकालेको धुलोले। स्कुल जानु सपना जस्तो लाग्थ्यो, किनभने बिहान बिहानै दही बेच्न बजार जानु, दिउँसो बाख्रा चराउन जङ्गल, बेलुकि पानी ल्याएर भान्सामा सघाउनु—यिनै थिए धनबहादुरका पाठ्यक्रम।

तर उनीमा एउटा स्वभाव थियो—गुनासो कहिल्यै नगर्ने।

१५ वर्षको हुँदा उनी आमासँग सल्लाह नगरी, दुई सय रुपियाँ लिएर काठमाडौं झरे। "काम जे पनि गर्ने, तर परिवारका लागि केही गर्ने" अठोट थियो।
पहिलो रात रत्नपार्कको पेटिमा काटियो। बिहान एउटा होटलमा भाँडा माझ्ने काम पाएका थिए। दिउँसो पत्रिका बेच्न थाले, राति भने एउटा सिमेन्टको गोदाममा चौकीदारी गर्थे।

कहिलेकाहीँ उनी रुँथे। तर फेरि पनि आत्मालाई सम्झाउँथे:
"यी आँशु त गर्मीको पसिना सरह हुन्, सुक्छन् फेरि। तर सपना चाहिँ ओइलिन दिनु हुन्न।"

२४ वर्षमा उनले सोलुखुम्बु फर्किएर सिता तामाङसँग विवाह गरे। सिता एकदमै सरल थिइन्, जति बोले पनि शान्त र भरोसायोग्य। विवाहको दोस्रो हप्ता काठमाडौं फर्केपछि, उनीहरू एक कोठाको भाडा तिर्ने भुइँतला घरमा बसे। त्यहाँबाट सुरु भयो सँगैको यात्रा।

सिता राति सुई–धागोको काम गर्थिन्, धनबहादुरले अब सिकर्मी काम सिके।
कामपछि उनीहरू हरेक रात सँगै एउटा सपना बुन्थे—एउटा आफ्नै घर, जहाँ आफ्ना छोराछोरी बिना डर पढ्न सकून्।

समय बित्दै गयो। तिन छोरा जन्मिए: सुरज, नवीन, र रमेश।
धनबहादुर र सिताले कुनै आवश्यकता बेसी गरेनन्, तर छोराहरूका लागि सबै गरे।
"छोराहरूलाई अंग्रेजी बोर्डिङ स्कुलमा पढाउँछु," भन्ने धनबहादुरको सोच थियो।
अनि गरे पनि। महंगो स्कुल, किताब, ड्रेस—सबै टार्न उनलाई सुत्न फुर्सद थिएन।
दिन–रात एउटै थियो, केवल अनुहारहरू फर्किन्थे।

तीन तले घर बनेको दिन सिता र धनबहादुरको आँखामा आँशु थियो।
"अब त तिमी थकाइ पनि लिन सक्छौ, धनबहादुर," सिता मुस्काइन्।
तर त्यो थकाइ कति लामो चल्यो, त्यो भने उनीहरूले कहिल्यै सोचेनन्।

ठूलो छोरा सुरज अस्ट्रेलिया गयो, मध्य छोरा नवीन अमेरिका। रमेशले काठमाडौमै विवाह गर्‍यो। केही वर्षसम्म फोन, पैसा, कपडा आउँथे। तर त्यो माया कहिल्यै झुल्किएन।

धनबहादुर बिस्तारै बिरामी हुन थाले। बाथ, मधुमेह, हाइ–ब्लडप्रेसर।
एकदिन छोराहरूले भने:
"बाबा, तपाईंहरूलाई वृद्धाश्रम पठाउँदा तपाईंको सेवा राम्रो हुनेछ। हामी पनि व्यस्त छौं।"

सिता धेरै बोलेकी थिइनन् त्यो दिन। उनले सिरानीमा सानो झोला हालिन्, आँखा झुकाइन्।
"धनबहादुर, हामी सँगै छौं, केही डर छैन," उनी फुसफुसाइन्।
त्यस दिन उनीहरूलाई एउटा ट्याक्सीले वृद्धाश्रम पुर्‍यायो।
ट्याक्सीको झ्यालबाट फर्किएर हेर्दा त्यो तीनतले घर देखा परिरहेको थियो—जसको एउटा ईँट पनि उनीहरूको पसिना बिना थिएन।

अब त्यो वृद्धाश्रमको झ्याल त्यही थलो हो, जहाँ धनबहादुर दिनहुँ बस्छन्।
हावा चल्दा उनलाई लाग्छ—"सिता होला, कपडा सुकाउँदैछे।"
बालबालिकाको हाँसो सुन्दा लाग्छ—"छोरा रमेशको छोरो होला, स्कुलबाट फर्किएको।"

तर त्यो सबै सपना हो।
सिता अब उनलाई कुरालिनन्—उनी तीन वर्ष अघि निधन भइसकेकी थिइन्।
अब कुर्सी खाली छैन, तर मन साँच्चिकै खाली छ।

मृत्युपूर्व धनबहादुरले आश्रमका दिदीलाई एउटा चिठी दिए।
त्यो चिठीमा लेखिएको थियो:

"प्रिय छोराहरू,
तिमीहरूलाई माया गर्छु। तिमीहरू जहाँ छौ, खुशी रहो।
यो घर (वृद्धाश्रम) तिमीहरूको होइन, तर मैले यहाँ माया पाएको छु।
आशा छ, तिमीहरू पनि जीवनमा कसैलाई माया दिन नछाड।
म मरेपछि यो कुर्सी हेर्दै, एकछिन चुप लाग्नु।
त्यही मौनतामा मेरो प्रेम लुकेको हुनेछ।
– तिमीहरूको बाबु"

आज पनि त्यो वृद्धाश्रमको कुर्सी खाली देखिन्छ, तर साँच्चिकै खाली छैन।
त्यो कुर्सीमा धनबहादुरको पसिना छ, सपना छ, सिता छिन्, र सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण—एक बाबुको माया छ।

धनबहादुरजस्ता बाबुहरू हजारौं छन्। जो मुस्कान लुकाएर दुःख बोक्छन्।
हामी सन्तानले आफ्ना भविष्यका लागि अन्धो दौड गर्दा, उनीहरूको ‘सपना’ झ्यालको बाहिर हराउँदै जान्छ।
कम्तिमा एकपल्ट फर्किएर हेर्नुहोस्, त्यो झ्यालको छायाँमा तपाईंको नाम लेखिएको हुन्छ।