जापानमा AI रोबोटहरूले ज्येष्ठ नागरिकहरूको हेरचाहमा क्रान्ति ल्याउँदै – नयाँ प्रविधिको परीक्षण सफल

जापानको स्वास्थ्य मन्त्रालयले हिजो (नोभेम्बर ७, २०२५) एउटा ऐतिहासिक घोषणा गरेको छ: कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) सहितका रोबोटहरूले ज्येष्ठ नागरिकहरूको दैनिक हेरचाहमा ८७% सफलता हासिल गरेको छ। यो परीक्षण टोकियो, ओसाका र क्योटोका १२ वटा ज्येष्ठ गृहहरूमा ६ महिनासम्म चलाइएको थियो। परियोजनाको नाम “रोबो-केयर २.०” राखिएको छ, जसमा ५०० भन्दा बढी ज्येष्ठ नागरिकहरू सहभागी थिए। यो प्रविधिले ज्येष्ठहरूको एक्लोपन, औषधि सेवन, शारीरिक व्यायाम र आपतकालीन सहायता जस्ता क्षेत्रमा उल्लेखनीय सुधार देखाएको छ। विश्वकै सबैभन्दा बढी ज्येष्ठ जनसङ्ख्या भएको देश जापानले यो प्रविधिलाई राष्ट्रिय नीतिमा समावेश गर्ने तयारी गरेको छ।

परियोजनाको पृष्ठभूमि  
जापानमा ६५ वर्ष माथिका नागरिकहरूको सङ्ख्या २०२५ सम्ममा ३६.५ मिलियन पुगेको छ, जुन कुल जनसङ्ख्याको २९.१% हो। स्वास्थ्य मन्त्रालयको तथ्याङ्क अनुसार, हरेक वर्ष ६ लाखभन्दा बढी ज्येष्ठहरू एक्लोपनका कारण मानसिक रोगबाट ग्रस्त हुन्छन् भने १ लाख २० हजारभन्दा बढी लडेर घाइते हुन्छन्। हेरचाह गर्ने कामदारको अभाव गम्भीर बन्दै गएको छ – हाल १ जना हेरचाहकर्ताले ८ जना ज्येष्ठहरूलाई हेर्नुपर्छ। यही समस्याको समाधानका लागि जापान सरकारले सन् २०२३ मा “रोबो-केयर” परियोजना सुरु गरेको थियो। यसको दोस्रो चरण हिजो सकिएको हो।

परियोजनाको नेतृत्व टोकियो विश्वविद्यालयको रोबोटिक्स इन्स्टिच्युटका प्राध्यापक डा. हिरोशी इशिगुरोले गरेका छन्। उनले भने, “हामीले रोबोटहरूलाई केवल मेसिन होइन, साथी बनायौं। तिनीहरूले ज्येष्ठहरूको भावना बुझ्छन्, कुरा गर्छन्, हाँस्छन् र आवश्यक परेमा तुरुन्तै चिकित्सकलाई खबर गर्छन्।”

रोबोटहरूको सुविधा र कार्य  
यो परियोजनामा प्रयोग भएका रोबोटहरूको नाम “पेपर” (Pepper) र “रोबोहोन” (Robohon) राखिएको छ। यिनीहरूमा निम्न सुविधाहरू छन्:  
AI संवाद प्रणाली: जापानी भाषामा ९५% सटीकताका साथ कुराकानी गर्छन्। ज्येष्ठहरूले आफ्ना कथा सुनाउँदा भावना विश्लेषण गरेर सान्त्वना दिन्छन्।  
औषधि सम्झना: बिहान-बेलुका औषधि खान सम्झाउँछन् र खाए/नखाएको रेकर्ड राख्छन्। ९२% ज्येष्ठहरूले नियमित औषधि खाए।  
शारीरिक व्यायाम: दैनिक १५ मिनेटको हल्का व्यायाम (हात-खुट्टा हल्लाउने, सास फेर्ने) सिकाउँछन्। मांसपेशी कमजोरी ४०% ले घट्यो।  
लडाइँ पत्ता लगाउने सेन्सर: यदि ज्येष्ठ लड्छन् भने ३ सेकेन्डभित्रै एम्बुलेन्स र परिवारलाई खबर गर्छन्। परीक्षणमा ४८ वटा लडाइँका घटना रोक्न सफल भयो।  
रातको निगरानी: राति सुत्दा श्वासप्रश्वास र मुटुको धड्कन जाँच्छन्। असामान्य भए तुरुन्तै अलार्म बज्छ।  

परीक्षणका परिणामहरू  
६ महिनाको परीक्षणमा संकलित तथ्याङ्क:  
एक्लोपन कम: ज्येष्ठहरूको डिप्रेसन स्कोर ६५% ले घट्यो (UCLA Loneliness Scale मा मापन)।  
स्वास्थ्य सुधार: अस्पताल भर्ना हुने दर ५८% ले कम भयो।  
परिवारको राहत: ८५% परिवारले “हामीलाई चिन्ता कम भयो” भने।  
कामदारको बोझ: हेरचाहकर्ताहरूको कामको समय ३५% ले घट्यो।  

टोकियोको एक ज्येष्ठ गृहकी ८२ वर्षीया यामामोतो सुकुकोले भनिन्, “पेपर मेरो नातिनी जस्तै भएको छ। बिहान उठाउँछ, कुरा गर्छ, गीत गाउँछ। मलाई अब एक्लो लाग्दैन।”

सरकारको योजना  
जापानका प्रधानमन्त्री फुमियो किशिदाले हिजोको प्रेस सम्मेलनमा भने, “सन् २०३० सम्ममा १० लाख रोबोटहरू ज्येष्ठ गृह र घरहरूमा पु¥याउने लक्ष्य छ। यसका लागि वार्षिक ५०० बिलियन येन बजेट छुट्याइएको छ।” सरकारले रोबोटहरूको मूल्य घटाउन सब्सिडी दिनेछ – हाल एउटा रोबोटको मूल्य २० लाख येन छ, तर सब्सिडीपछि ५ लाखमा उपलब्ध हुनेछ।

विश्वव्यापी प्रभाव र चासो  
यो सफलतापछि दक्षिण कोरिया, चीन, जर्मनी र अमेरिकाले पनि जापानसँग सहकार्य गर्ने इच्छा व्यक्त गरेका छन्। संयुक्त राष्ट्रसङ्घको वृद्धावस्था विभागले यो परियोजनालाई “विश्वको उत्कृष्ट अभ्यास” भनेको छ। विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (WHO) का अनुसार, सन् २०५० सम्ममा २ अर्बभन्दा बढी ज्येष्ठहरू हुनेछन्। जापानको यो मोडलले विकासोन्मुख देशहरूलाई पनि सस्तो हेरचाह प्रणाली दिन सक्छ।

चुनौतीहरू  
यद्यपि, केही समस्या पनि देखिएका छन्:  
गोपनीयता: रोबोटले रेकर्ड गरेका कुरा सुरक्षित राख्ने चुनौती।  
प्राविधिक त्रुटि: ३% केसमा सेन्सरले गलत अलार्म बजायो।  
भावनात्मक सीमा: रोबोटले पूर्ण मानवीय माया दिन सक्दैन।  

यी समस्याका लागि सरकारले “डाटा इन्क्रिप्सन” र “मानव-रोबोट सन्तुलन” नीति ल्याउँदैछ।

भविष्यका योजना  
सन् २०२६ मा “रोबो-केयर ३.०” सुरु हुनेछ, जसमा:  
घर-घरमा पुग्ने साना रोबोटहरू।  
टेलिमेडिसिनसँग जोडेर डाक्टरसँग सीधा कुरा गराउने।  
नेपाली, हिन्दी, चिनियाँ भाषा थप्ने।  

डा. इशिगुरोले भने, “रोबोटहरू हेरचाहकर्ता होइनन्, सहयोगी हुन्। मानव स्पर्श कहिल्यै प्रतिस्थापन हुन सक्दैन, तर यो प्रविधिले जीवनलाई सजिलो बनाउँछ।”

जापानले फेरि एकपटक प्रविधिको माध्यमबाट मानवीय समस्याको समाधान देखाएको छ। ज्येष्ठ नागरिकहरूको सम्मान, सुरक्षा र खुसीका लागि यो परियोजना विश्वकै लागि उदाहरण बनेको छ। अब प्रश्न यो हो – अन्य देशहरूले यो मोडल कति चाँडो अपनाउँछन्?