अमेरिकाका ज्येष्ठ नागरिक: जीवनको उत्तरार्धमा झल्किंदै गरेका अनुहारहरू

अमेरिका—सपना, स्वतन्त्रता र समृद्धिको पर्याय। संसारभरबाट मानिसहरू यही देशमा आए, आफ्नो भविष्य उज्यालो बनाउने आशामा। कसैले कल-कारखानामा पसिना बगाए, कसैले कम्प्युटर अगाडि जीवन खर्चिए। त कसैले केहि कसैले केहि ,  समय बित्दै गयो, अनि ती जवान अनुहारहरू बिस्तारै चाउरी पर्दै गए। आज ती मानिसहरू वृद्ध भएका छन्—जसको आँखामा अझै केही सपना बाँकी छन्, तर शरीर थाकिसकेको छ।

अमेरिकाको राजधानी वाशिङ्टन डीसीदेखि लिएर अलास्काको चिसो कुना, फ्लोरिडाको किनारदेखि लिएर न्यूर्योकको भीडसम्म, हरेक ठाउँमा यस्ता वृद्ध छन् जसले देशलाई दिन बाँकी त केही छैन, तर अब जीवनको उत्तरार्ध शान्त र सम्मानित होस् भन्ने चाहना छ। तर के त्यो चाहना पूरा भइरहेको छ?

यो लेख यही प्रश्नको उत्तर खोज्ने प्रयास हो—

अमेरिकाका वृद्ध नागरिकहरू साँच्चै कस्तो अवस्थामा छन्?

१. बुढ्यौली: एउटा तथ्य होइन, एउटा मनस्थिति

६५ वर्ष नाघेपछि अमेरिकी कानून अनुसार तपाईं “Senior Citizen” बन्नुहुन्छ। तर त्यो उमेरसंगै आउने परिवर्तन केवल शरीरको मात्र हुँदैन—सोचाइ, सम्बन्ध र समाजसँगको सम्बन्ध पनि फेरिन्छ।

हाल  सम्म अमेरिका भर करिब ६ करोड ६० लाख वृद्ध छन् भनिन्छ । सन् २०६० सम्ममा यो संख्या ८ करोड नाघ्ने प्रक्षेपण गरिएको छ। तर यस्तो ठूलो संख्यालाई कति संवेदनशीलताका साथ बुझिन्छ त?

नेपालमा पनि बुढ्यौली सहज हुँदैन, तर त्यहाँ कम्तिमा परिवारको मायाले काँध थाम्छ। अमेरिकामा भने धेरै वृद्धहरू चार पर्खालभित्र एक्ला हुन्छन्। छोरा–छोरी टाढा, साथीहरू वृद्धाश्रममा, शरीर थाकेको, मन बोल्न खोजिरहेछ—तर सुन्ने कोही छैन।

२. सामाजिक सुरक्षा: साँच्चै सुरक्षा हो त?

काम गर्ने बेलामा अमेरिकी नागरिकहरूको तलबबाट नियमित रुपमा कर काटिन्छ, जुन रकम Social Security नामक कोषमा जान्छ। ६२ वर्षपछि, वा पूर्ण रूपमा ६६/६७ वर्षपछि, उनीहरूले मासिक रुपमा केही रकम पाउँछन्। अहिलेको अबस्थामा औसत लाभ मासिक १,९०० डलर छ।

तर त्यो रकमले अमेरिकाको जीवनशैली अनुसार पर्याप्त हुदैन ? न त घरको भाडा तिर्न पुग्छ, न औषधिको खर्च धान्न। त्यसैले धेरै वृद्धहरू अझै पनि काम गरिरहेछन्—कोही वालमार्टमा, कोही पेट्रोल पम्पमा। कोहि कहाँ  कोहि कहाँ 

एक वृद्ध महिलाले भनेकी थिइन्—“म जीवनभरि कर तिर्थें, अब बाँच्न फेरि काम गर्नुपर्छ।” यस्तो कथन केवल एउटा अनुभव होइन, त्यो लाखौं अमेरिकन  वृद्धहरूको मौन चिच्याहट हो।

३. Medicare: औषधि छ, तर उपचार अपूरो

Medicare—सरकारद्वारा सञ्चालित स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम हो। यो ६५ वर्ष नाघेकाले स्वतः पाउने व्यवस्था छ। यसले अस्पताल, डाक्टर, औषधि लगायतका केही उपचार कभर गर्छ।

तर त्यो सेवा पूर्ण छैन। दाँतको उपचार, कान सुनिने यन्त्र, आँखाको चस्मा, दीर्घकालीन नर्सिङ सुविधा जस्ता आवश्यकताहरू यसले कभर गर्दैन।

त्यसैले धेरै वृद्धहरूलाई यस्तो लाग्छ—"सरकारले बीमा त दियो, तर मेरो पीडामा मलम लगाउने होइन, पट्टि मात्रै बाँधिदियो।"

अझ Medicare मा पनि को–पे, डिडक्टिबल, र प्रिमियम लाग्छ। जसको मासिक आम्दानी २ हजार डलर पनि छैन, उसले $200 प्रिमियम तिर्न सक्दैन। अनि उपचार पाउने आशा कहाँ रहन्छ?

४. वृद्ध गरिबी: आँकडामा १०%, व्यवहारमा धेरै

सन् २०२४ को तथ्यांक अनुसार करिब १०–१२ प्रतिशत वृद्धहरू अमेरिकी गरिबीको रेखामुनि छन्। तर आँकडा कहिले पनि पूरा कथा हुँदैन।

सातो लिने महँगी, द्रुत रूपमा बढ्दो घरभाडा, बीमाको प्रिमियम, औषधिको मूल्य—यी सबैले धेरै वृद्धहरूलाई आर्थिक संकटमा पारिरहेका छन्।

खाना किन्ने कि औषधि? बिजुलीको बिल तिर्ने कि घर तताउने? यी निर्णयहरूले उनीहरूको जीवन जर्जर बनाएको छ।

५. अलगाव: वृद्धावस्थाको सबैभन्दा ठूलो पीडा

एक्लोपन त्यो रोग हो, जसको औषधि मेडिकल स्टोरमा पाइँदैन। CDC ले चेतावनी दिइसकेको छ—सामाजिक अलगावले मुटु रोग, डिप्रेशन, अल्जाइमर र मृत्यु दरमा समेत वृद्धि गर्छ।

कोही मानिस हप्तौंसम्म कसैसँग नबोली बस्छ, न छोराछोरी आउँछन्, न छिमेकी। घरमा बत्ती बलिरहेको हुन्छ, तर त्यो उज्यालो होइन, मौनता हो।

त्यसैले अहिले अमेरिका भित्र वृद्धहरूका लागि समुदाय केन्द्र, टेलिकाउन्सेलिङ, स्वयंसेवक कार्यक्रम जस्ता सहायताहरू चलिरहेका छन्। तर यथार्थ यही हो—सबै वृद्धसम्म ती सेवा पुगेका छैनन्।

६. घर छ तर जीवन छैन

Section 8, Section 202 जस्ता आवास कार्यक्रम छन्। तर तीमा आवेदन गर्दा आवेदन क्रमांक नै जीवन भन्दा लामो हुने खतरा हुन्छ।

धेरै वृद्धहरू आफ्नै घरमा बस्न थालेका छन्, तर मर्मत गर्न सक्दैनन्। कतिपयले घर गुमाएर टेन्ट सहर (tent cities) मा रात बिताइरहेका छन्।

अमेरिकामा वृद्धहरूको लागि घर हुनु मात्र पर्याप्त छैन, त्यो घर सुरक्षित, पहुँचयोग्य, र न्यानो पनि हुनुपर्छ।

७. काम गरिरहनुपर्ने बुढ्यौली: उपलब्धि कि बेबसी?

अहिले करिब २०% वृद्धहरू कुनै न कुनै रूपमा अझै काम गरिरहेका छन्।

किन? बाँच्नको लागि। स्वास्थ्य बीमा पाउनको लागि। बच्चा नझुक्ने, सरकार नपुर्ने भएपछि आफूले नै बोकेको जीवनको सिको समात्न काममा लागेका छन्।

तर काममा भेदभाव हुन्छ। उमेरकै कारण अफर नपाउने, प्रविधिमा अपडेट नभएको आरोप, slow भन्नेसम्मको आलोचना। वृद्धहरू कहिले लगानीको विषय बन्छन्, कहिले नाफा घटाउने बोझ।

८. के हो समाधान?

– Social Security को दीर्घकालीन भविष्य सुनिश्चित गर्न कर संरचनामा सुधार।
– Medicare मा अझ व्यापक कभरेज (विशेष गरी दाँत, कान, आँखा, दीर्घकालीन देखभाल)।
– वृद्धहरूको लागि डिजिटल साक्षरताको तालिम।
– Affordable Housing मा वृद्धहरूलाई प्राथमिकता।
– Senior Center, Meal Program, Volunteer Visit जस्ता स्थानीय कार्यक्रमको विस्तार।

अमेरिकामा वृद्धहरूको जीवन कागजमा सुरक्षित देखिए पनि व्यवहारमा उनीहरू अधुरो जीवन बिताइरहेका छन्। देश बनाउने काममा जीवनको सवै उर्जा खर्चेका वृद्धहरू अब आफ्नो सम्मान खोज्दै हिंडिरहेछन्।

अमेरिकाको वृद्ध नीतिले अझ संवेदनशीलता माग्छ—त्यो संवेदनशीलता केवल नीतिमा होइन, व्यवहारमा झल्किनुपर्छ।

अब निती होइन, सहानुभूति चाहिएको छ। सेवा होइन, आत्मीयता चाहिएको छ।

हामीले सधैंजस्तो एउटा राष्ट्रको वृद्ध वर्गलाई हेरेर सिक्न सक्ने कुरा हो—“जीवनको अन्तिम अध्याय सबभन्दा शान्त, सुरक्षित र गरिमामय हुनुपर्छ।”