माल्डोभामा पेन्सन प्रणालीमा सुधार: ६.८४ प्रतिशतको वृद्धिसँगै ज्येष्ठ नागरिकको जीवनस्तरमा नयाँ आशा

माल्डोभा सरकारले देशको सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा एक महत्त्वपूर्ण कदम चाल्दै आज, अप्रिल १ देखि लागू हुने गरी ज्येष्ठ नागरिकहरूको पेन्सनमा ६.८४ प्रतिशतले वृद्धि गरेको छ। बढ्दो उपभोक्ता मूल्य सूचकांक (Inflation) र दैनिक उपभोग्य वस्तुहरूको मूल्यवृद्धिलाई मध्यनजर गर्दै सरकारले यो वार्षिक 'इन्डेक्सेसन' (Indexation) प्रक्रिया सम्पन्न गरेको हो। यस निर्णयले माल्डोभाका करिब ६ लाख ७० हजारभन्दा बढी नागरिकहरूको आर्थिक सुरक्षामा प्रत्यक्ष सकारात्मक प्रभाव पार्ने देखिएको छ।

१. पेन्सन वृद्धिको मुख्य आधार र तथ्याङ्क

माल्डोभाको कानुन अनुसार, हरेक वर्ष अप्रिल महिनामा अघिल्लो वर्षको अन्तिम त्रैमासिकको मुद्रास्फीति दरलाई आधार मानेर पेन्सन समायोजन गरिन्छ। यस वर्षको ६.८४ प्रतिशतको वृद्धिले न्यून आय भएका वृद्धवृद्धाहरूलाई ठूलो राहत दिने लक्ष्य राखिएको छ।

यस वृद्धिसँगै, पूर्ण योगदान अवधि (३४ वर्ष) काम गरेका नागरिकहरूका लागि न्यूनतम पेन्सन ३,२६४.६६ MDL (माल्डोभन लेउ) पुगेको छ। यसअघि यो रकम करिब ३,०५५ MDL को हाराहारीमा रहेको थियो। सरकारले केवल प्रतिशतमा मात्र वृद्धि नगरेर, अघिल्लो वर्षको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) मा भएको वृद्धिको ५० प्रतिशत हिस्सालाई पनि पेन्सनमा जोड्ने नयाँ सूत्र लागू गरेको छ, जसले गर्दा प्रत्येक पेन्सनभोगीले मासिक थप ५१.३३ MDL बोनसका रूपमा प्राप्त गर्नेछन्।

२. लक्षित समूह र सामाजिक सुरक्षाको दायरा

यो वृद्धि केवल वृद्धावस्थाको पेन्सनमा मात्र सीमित छैन। सरकारले सामाजिक सुरक्षाको दायरालाई फराकिलो बनाउँदै निम्न क्षेत्रहरूमा पनि रकम बढाएको छ:

• अपाङ्गता पेन्सन: पूर्ण अपाङ्गता भएका व्यक्तिहरूका लागि न्यूनतम पेन्सन २,४४८ MDL पुर्‍याइएको छ।

• अनाश्रित पेन्सन: परिवारको कमाउने सदस्य गुमाएका बालबालिका र वृद्धवृद्धाहरूले पाउने भत्तामा पनि समानुपातिक वृद्धि गरिएको छ।

• सेवानिवृत्त कर्मचारी: स्वास्थ्य, शिक्षा र सुरक्षा क्षेत्रबाट अवकाश पाएका कर्मचारीहरूले पनि यो वृद्धिको लाभ उठाउन पाउनेछन्।

३. राज्यकोषमा पर्ने भार र व्यवस्थापन

माल्डोभाको श्रम तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयका अनुसार, यो वृद्धिलाई कार्यान्वयन गर्न राज्यकोषबाट थप २ अर्ब MDL भन्दा बढी बजेट विनियोजन गरिएको छ। युरोपेली युनियनको आर्थिक सहयोग र आन्तरिक राजस्व संकलनमा देखिएको सुधारले गर्दा यो वृद्धि सम्भव भएको अधिकारीहरूको दाबी छ।

सामाजिक सुरक्षा निकाय (CNAS) ले यो प्रक्रियालाई पूर्ण रूपमा डिजिटल बनाएको छ। पेन्सनभोगीहरूले नयाँ दरमा रकम प्राप्त गर्न कुनै पनि आवेदन दिनु पर्ने छैन; उनीहरूको बैंक खाता वा हुलाक कार्यालयमार्फत प्राप्त हुने रकममा यो स्वतः थपिएर आउनेछ।

४. ज्येष्ठ नागरिकको प्रतिक्रिया र जीविकोपार्जनको चुनौती

राजधानी चिसिनाउका एक ८२ वर्षीय सेवानिवृत्त शिक्षक इओन पोपेस्कु भन्छन्, "६.८४ प्रतिशतको वृद्धि सुन्दा सानो लागे पनि औषधी र जाडो महिनाको ग्यास बिल तिर्न यसले धेरै मद्दत पुर्‍याउँछ। सरकारले हाम्रो योगदानलाई बिर्सेको छैन भन्ने महसुस भएको छ।"

यद्यपि, सबै पक्ष सन्तुष्ट भने छैनन्। उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरूका अनुसार माल्डोभामा खाद्यवस्तुको महँगी अझै पनि उच्च छ। उनीहरूका अनुसार, पेन्सनको वृद्धि दर र बजारको मूल्यवृद्धि बीचको खाडललाई कम गर्न सरकारले 'इनर्जी सब्सिडी' (ऊर्जा अनुदान) जस्ता कार्यक्रमहरूलाई पनि निरन्तरता दिनुपर्ने हुन्छ।

५. भविष्यको कार्यदिशा र जनसांख्यिकीय संकट

माल्डोभा हाल एउटा ठूलो जनसांख्यिकीय चुनौतीबाट गुज्रिरहेको छ। युवा पुस्ता रोजगारीका लागि युरोपका अन्य देशहरूमा पलायन भइरहेका कारण देशमा वृद्धवृद्धाहरूको संख्या बढ्दो छ र काम गर्ने जनशक्ति घट्दो छ। हाल माल्डोभामा एकजना पेन्सनभोगीलाई सहयोग गर्न केवल १.२ जना मात्र करदाता उपलब्ध छन्।

यस्तो अवस्थामा पेन्सन वृद्धि गर्नु चुनौतीपूर्ण भए तापनि सरकारले 'सक्रिय वृद्धावस्था' (Active Ageing) को अवधारणा ल्याएको छ। यस अन्तर्गत वृद्धवृद्धाहरूलाई उनीहरूको इच्छा अनुसार अंशकालिक (Part-time) काम गर्न प्रोत्साहन गरिने र त्यस्तो काम गर्दा पेन्सन रकम नकाटिने नीति समेत अघि सारिएको छ।

माल्डोभा सरकारको यो कदमले तत्कालका लागि ज्येष्ठ नागरिकको हातमा केही अतिरिक्त रकम पुर्‍याए पनि दीर्घकालीन रूपमा पेन्सन प्रणालीलाई दिगो बनाउन अर्थतन्त्रमा थप सुधार आवश्यक देखिन्छ। अप्रिल १ बाट लागू भएको यो वृद्धिले देशका लाखौं ज्येष्ठ नागरिकहरूको अनुहारमा मुस्कान ल्याउने र उनीहरूलाई सम्मानजनक जीवन जिउन केही हदसम्म भए पनि मद्दत गर्ने निश्चित छ।